ACUTE ZORG

SNELLE HERKENNING VAN SEPSIS
IS VAN
LEVENSBELANG


Iedere drie seconden sterft er iemand aan sepsis, een ernstige ziekte die orgaanfalen veroorzaakt. Het is de nummer 1 doodsoorzaak op de Intensive Care, maar toch wordt sepsis nog onvoldoende herkend. Aan de expertgroep Sepsis de taak om de aandoening meer onder de aandacht te brengen, zodat deze tijdig kan worden opgespoord en behandeld.

Sepsis is een verstoorde ontstekingsreactie van het lichaam die kan ontstaan na een milde of ernstige infectie. Vaak gaat het om een bacteriële infectie, maar een sepsis kan ook komen door een infectie met een virus of schimmel. Snelle diagnostiek en behandeling is noodzakelijk, omdat de ziekte een razendsnel verloop kan hebben en binnen enkele uren fataal kan zijn. Sepsis behoort tot één van de meest voorkomende en levensbedreigende ziektebeelden ter wereld. Tegelijkertijd behoort het tot een van de minst herkende ziektebeelden. Een belangrijke reden hiervoor is dat de symptomen in een vroegtijdig stadium niet evident op sepsis wijzen. Het begint sluimerend: de patiënt voelt zich niet lekker, heeft lichte koorts, een iets te lage bloeddruk en een iets te snelle pols, maar geen van de symptomen zijn schrikbarend. Het gevaar bestaat dan ook dat de aanwijzingen als verschijnselen van griep worden geïnterpreteerd. Dat is ernstig, want wanneer de symptomen van sepsis niet vroegtijdig worden herkend, kan het binnen enkele uren een stuk slechter gaan met de patiënt; er zijn onderzoeken die aantonen dat bij elk uur tijdsverlies tot de eerste gift antibiotica de mortaliteit met bijna acht procent stijgt! De expertgroep is in 2017 om tafel gaan zitten om te kijken hoe ze sepsis meer onder de aandacht konden brengen. Jaap Huisman, internist bij MST, heeft het voorzitterschap van de expertgroep tijdelijk overgenomen van Hans Brink. Jaap: “Tussen huisartsen en internisten op de SEH bestaat een grote discrepantie tussen het beeld van voorkomen van septische patiënten. Huisartsen lijken weinig gevallen van sepsis in hun praktijk tegen te komen, terwijl de SEH er juist erg veel ziet. De verklaring voor dit verschil ligt in het feit dat sepsis zo moeilijk in een vroeg stadium te herkennen is. Patiënten komen dus vaak pas naar het ziekenhuis wanneer de symptomen duidelijk zichtbaar zijn. De behandeling start dan vaak te laat, met alle gevolgen van dien. Binnen de expertgroep hebben we geprobeerd om de visies van de huisartsen, ambulanceverpleegkundigen en artsen in het ziekenhuis dichter bijeen te brengen en meer begrip voor elkaar te creëren. Dat is goed gelukt. We werken nu op een constructieve manier samen om meer awareness te creëren voor sepsis.”

Nieuwe definitie

Eén van de initiatieven die voor meer awareness van sepsis moet zorgen, is het gebruik van de nieuwe, derde internationale consensusdefinitie uit 2016: ‘sepsis is een levensbedreigend orgaanfalen, veroorzaakt door een ontregelde respons van de gastheer op de infectie’. “De nieuwe definitie benadrukt -in tegenstelling tot de oude definitie- het snelle verloop en de mogelijk fatale afloop van sepsis,” zegt Jaap. “De noodzaak van een snelle herkenning van het ziektebeeld wordt daarmee onderstreept. Ook zijn de criteria voor sepsis vervangen. Voorheen werden de SIRS-criteria (Systemisch Inflammatoir Response Syndroom) gebruikt om een sepsis te herkennen. De SIRS-criteria bestaan uit koorts, een hoge ademfrequentie, een hoge hartslag en een leukocytose. Voor een ernstige sepsis werd gekeken naar de SIRS-criteria in combinatie met orgaanfalen en voor een septische shock kwam daar een lage bloeddruk bij. Voldeed de patiënt aan twee of meer van deze criteria, dan had deze een sepsis. Inmiddels weten we dat de SIRS-criteria niet bruikbaar zijn; sepsis is een veel ingewikkelder syndroom dan een infectie met twee of meer SIRS-criteria. De groep patiënten die middels de SIRS-criteria geïdentificeerd wordt, is te groot. Wanneer je buiten aan het hardlopen bent en je hebt een verkoudheid, kan je al aan de SIRS-criteria voldoen. Maar patiënten kunnen ook sepsis hebben zonder aan de SIRS-criteria te voldoen. De sensitiviteit en specificiteit van de SIRS-criteria is dan ook onvoldoende. Met de komst van de nieuwe definitie van sepsis maken we gebruik van de quick SOFA-score (qSOFA) – een simpelere versie van de SOFA-score – bestaande uit drie criteria: een versnelde ademhalingsfrequentie, een lage bloeddruk en een veranderend bewustzijn. qSOFA is niet bedoeld om sepsis te diagnosticeren, maar is wel een geschikt middel om snel een risico-inschatting te kunnen maken van de kans op een ernstig beloop en die patiënten eruit te pikken waarbij alle alarmbellen moeten gaan rinkelen. Een uitgebreide triage is niet nodig; de qSOFA kan vlot aan het bed van de patiënt worden gedaan. De focus wordt met deze nieuwe sepsisdefinitie verschoven van diagnose naar prognose. Daarmee willen we een grotere bewustwording bij zorgprofessionals creëren en zorgen dat ze alerter zijn op de ernstige aandoening.”

Scholing

Bureau Acute Zorg Euregio (BAZE) heeft verschillende bijeenkomsten en scholingen over sepsis georganiseerd voor professionals binnen de acute zorg. Jorien Pierik (beleidsmedewerker BAZE) vertelt: “We hebben een themabijeenkomst gehouden voor huisartsen en verpleegkundig specialisten, gegeven door huisarts Ingmar Waardenburg en SEH-arts Jolein Huttenhuis. Met name bij de huisartsen heeft deze bijeenkomst voor meer bewustwording gezorgd. Voor doktersassistenten hebben we een scholing georganiseerd waarin zij leerden de alarmsignalen die duiden op sepsis beter te herkennen. Het was heel bijzonder dat Koos van der Burgh, een huisarts en opleider uit Rijssen die zelf sepsis heeft gehad, kwam vertellen over zijn ervaringen met deze ernstige aandoening. Hij liet een geluidsopname van zijn eigen melding horen, waaruit zijn verwarde toestand bleek. Voor de assistenten was dit een mooie ‘eyeopener’; ze hadden een goed voorbeeld van hoe een septische patiënt aan de telefoon kan klinken en hoe je afwijkingen in de qSOFA telefonisch kunt herkennen. Dat Koos van der Burgh als ervaringsdeskundige kwam vertellen had veel impact op de deelnemers van de scholing. Dat komt de bewustwording van sepsis natuurlijk ten goede. Een ander voorbeeld dat tot de verbeelding sprak, was de casus van een patiënt die koorts had gehad, maar waarbij de temperatuur weer daalde. Een goed teken, zo lijkt het, maar wanneer de algehele toestand ondanks de temperatuurdaling verslechtert moet juist aan sepsis worden gedacht. Het is heel belangrijk dat doktersassistenten wat meer in hun hoofd krijgen dat bepaalde symptomen op een sepsis kunnen duiden, en dat ze het niet te snel als een griep wegzetten.”

Betere herkenning

Jaap: “Tussen juni 2014 en juni 2016 is een grote landelijke studie gedaan naar het effect van vroegtijdige toediening van antibiotica. Ambulancepersoneel werd getraind op herkenning van sepsis en zij gaven de patiënt al in de ambulance antibiotica, in plaats van in het ziekenhuis. Gekeken werd of daarmee de overlevingskansen zouden groeien. De resultaten waren echter niet significant; de onderzoeksgroep was te klein om te kunnen concluderen of ernstig zieke patiënten baat kunnen hebben bij antibioticabehandeling in de ambulance. De studie zorgde wel voor een betere herkenning van sepsis.” Jorien voegt toe: “Wellicht krijgt het onderzoek wel een vervolg. De onderzoeker heeft onlangs een presentatie gehouden voor de medisch managers van de ambulancezorg.”

Toekomst

Om sepsis nog meer onder de aandacht brengen, gaan internisten in de ontslagbrief het woord sepsis vaker gebruiken. Daarmee hebben huisartsen een beter zicht op het frequente voorkomen van sepsis. Een goede stimulans om nog alerter op sepsis te zijn. Jorien: “Het gebruik van het woord sepsis in de ontslagbrief, de nieuwe definitie en de scholingen zijn mooie stappen die binnen de expertgroep zijn gezet. We zijn blij met de manier waarop Jaap dit heeft begeleid. Er is meer respect voor elkaar gecreëerd en iedereen beseft dat hij of zij een belangrijke schakel binnen de keten vormt.” Jaap: “Het begin is er: we zijn ons bewust geworden van de noodzaak om sepsis snel te herkennen. Het wordt nu tijd om ons op het vervolg te gaan richten en te gaan voortbouwen op wat reeds is bereikt. Ik ben tevreden als alle ketenpartners nóg alerter zijn op sepsis en patiënten eerder met een septisch beeld naar het ziekenhuis komen. Zo zijn we in staat de behandeling zo snel mogelijk te starten en kunnen we levens redden.”


Deel dit artikel

FACTS & FIGURES